Уул уурхай - KHANUUL.nutag.mn

Оюутолгой тогтоолын төслийг Монголын эрх ашигт чамбайруулах чиглэл өгөв

zulaa — Mon, 22 Dec 2025 15:58:33 +0800

УИХ дахь МАН-ын бүлгийн өнөөдрийн /2025.12.22/ ээлжит хуралдаан энэ цаг мөчид үргэлжилж байна. Тус бүлгийн хуралдаанаар Оюутолгойн бүлэг ордын ашиглалтад Монгол Улсын эрх ашгийг хангуулах, хүртэх өгөөжийг нэмэгдүүлэх хүрээнд хийсэн тусгай шалгалт, нээлттэй сонсголын мөрөөр авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний тухай УИХ-ын тогтоолын төслийн танилцуулгыг хэлэлцэж, тогтоолын төсөлд УИХ—ын гишүүдийн саналыг нарийн тусгаж, Монголын эрх ашгийг хангах талд илүү сайжруулах чиглэл өгсөн байна.

Хянан шалгах түр хороо 6 хянан шалгагч, 12 шинжээч ажиллуулж, 27 байгууллагаас баримт материал гаргуулж, 17 байгууллагад газар дээрх хяналт шалгалтыг гүйцэтгэж, 92.462 хуудас бүхий нотлох баримтыг цуглуулсан байна. Эдгээр баримтад дүн шинжилгээ хийн 13 удаагийн Түр хорооны хуралдаан, 3 удаагийн нотлох баримт шинжлэн судлах нээлттэй сонсгол хийсний үндсэнд Түр хорооны санал, дүгнэлтийг боловсруулж УИХ-д танилцуулсан байдаг.

Түр хорооны санал, дүгнэлтийг боловсруулах явцад Засгийн газарт хэд хэдэн чиглэлээр хугацаатай үүрэг даалгавар өгөх шаардлагатай гэж УИХ-ын гишүүд үзсэн учраас УИХ-ын тогтоолын төслийг боловсруулсан байна. Тогтоолын төсөлд Оюутолгой бүлэг ордын ашиглалттай холбогдуулан тусгасан арга хэмжээнүүдийг Монгол Улсын хууль тогтоомж, Монгол Улсын Их Хурлын 2025 оны 62 дугаар тогтоолоор байгуулагдсан Хянан шалгах түр хорооны санал дүгнэлтэд нийцүүлэн авч хэрэгжүүлж, үр дүнг Монгол Улсын Их Хурлын 2026 оны намрын ээлжит чуулганы хугацаанд багтаан танилцуулж шийдвэрлүүлэх, Монгол Улсын Засгийн газарт даалгахаар тусгажээ. Дээрх хугацаанд тогтоолоор өгсөн үүргийн явцыг улирал тутам УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хороонд нээлттэй танилцуулж, ил тод байдлыг хангаж ажиллах шаардлагатай гэж үзжээ.

Б.Жавхлан: Нүүрсний төмөр замын тээврийн зардлыг 50 хувиар буурууллаа

zulaa — Wed, 26 Mar 2025 09:23:22 +0800

Засгийн газраас байгуулсан экспортыг эрчимжүүлж, валютын нөөцийг нэмэгдүүлэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийн II хуралдаан өнөөдөр боллоо. Дэлхийн зах зээл дээр нүүрсний үнэ унаж байгаа учраас экспортоо нэмэгдүүлэх шаардлага үүссэн. Тиймээс тус ажлын хэсэг экспортыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн арга хэмжээ авч, шийдвэрүүдийг гаргах юм.

2025 оны төсөвтөө нэг тонн нүүрсийг 105 ам.доллароор нийт 83 сая тонн нүүрс экспортлохоор тусгасан. Гэсэн хэдий ч он гарсаар эхний хоёр сарын байдлаар нүүрсний үнэ тонн нь 80 гаруй ам.долларт хэлбэлзэж, 20 орчим хувиар буураад байгаа юм.

Ажлын хэсэг өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд боомтуудад ажиллаж, хэд хэдэн шийдвэр гаргасан байна. Тухайлбал, төмөр замын нүүрсний тээврийн үнийг 50 хувь бууруулах, Уул уурхайн биржийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар болжээ. Эдгээр арга хэмжээний үр дүн 1-2 сарын дараа мэдрэгдэж эхлэх аж.

Сангийн сайд Б.Жавхлан: Ханги, Гашуунсухайт боомт манай биржийн арилжааг нэвтрүүлж байгаа гол хилийн боомтууд. Тэнд биржийн арилжаатай холбоотой асуудлууд байна. Шивээхүрэн боомтын тухайд хувийн компаниуд нүүрсээ гаргаж байна. Тэнд нөхцөл байдал арай өөр байна. Хувийн компаниуд оролцсон боомтын бүтээн байгуулалтын ажил маш сайн явсан байна.

Нүүрсний үнэ унаад байгаа түр зуурын асуудлаас шалтгаалж экспорт багассан. Боомтын наана, цаана овоолгууд үүссэн. Тиймээс биржийн шинэ арилжаанууд хийгдэж чадахгүй болчихоод байгаа. Цаашдаа биржийн асуудлыг шат дараатай шийдээд явна. Төр төмөр зам, боомт талаас бүхий л боломжит өртгүүдийг бууруулж байна. Хамгийн нэгдүгээрт бид газар дээр нь очоод Монголын төмөр зам, Тавантолгой төмөр замын Гашуунсухайт, Ханги чиглэлийн төмөр замын тээврийн үнийг авто тээврийн үнэтэй өрсөлдөхүйцээр буурууллаа. Тухайлбал, Ханги чиглэлийн төмөр замын тээвэр 92 ам.доллар байгаа бол төмөр замынхыг 90 ам.доллар бууруулсан. Цаашдаа ч бууруулах боломжийг эрэлхийлж ажиллана.

Б.Дэлгэрсайхан: Цаашдаа экспорт нэмэгдэнэ

Зам тээвэр хөгжлийн сайд Б.Дэлгэрсайхан: Ажлын хэсэг өнгөрсөн 7 хоногт боомтууд дээр ажиллаад ирлээ. Манай ажлын хэсэг экспортыг нэмэгдүүлэхэд хил боомтод ямар гацаа байна, хаана өртөг зардал өндөр байна вэ гэдгийг хараад, гурван боомтод ажиллалаа. Зам тээврийн яамны хувьд төмөр замын нүүрсний тээврийг нэмэгдүүлэхийн тулд нүүрсний тарифыг 50 хувь хөнгөлсөн. Энэ хөнгөлөлт машины тээвэртэй өрсөлдөхүйц хэмжээнд очсон. Гэвч газар дээр нь очоод харахад тарифыг бууруулах олон боломж харагдаж байна. Уурхайн амнаас нүүрсийг зөөгөөд ачилтын талбайд авчирдаг зардал өндөр байна. Үүнийг хямдруулах боломж бий. Мөн хилээр гарч байгаа гарцыг нэмэгдүүлэх боломж байна.

Цаашдаа экспорт нэмэгдэнэ. Боомтуудаар явахад Ханги-Мандал боомтоор гэхэд экспорт чөлөөтэй гарч байна, боломж байна. Гашуунсухайт дээр Ганцмодны агуулах дүүрсэнтэй холбоотойгоор Хятадын талын татан авалт нэлээд багассан байна. Гэхдээ ямар ч байсан бид тээврийнхээ өртөг зардлыг хямдрууллаа. Шивээхүрэн боомт дээр нүүрс хэвийн гарч байна. Ямар нэгэн тээврийн гацаа байхгүй байна.

Гашуунсухайт-Ганцмодны төмөр замын хил холболтыг шийдсэний дараа Сэхээ-Шивээхүрэн боомтын төмөр замыг холбоно. 300 метр л дутуу байна. 300 метр төмөр зам тавьчихад бараг Ганцмод-Гашуунсухайтаас өмнө ашиглалтад орох боломж байна.

Ц.Туваан: Уул уурхайн биржийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулна

Аж үйлдвэр эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваан: Манай улсын экспортын 93-94 хувийг уул уурхайн бүтээгдэхүүн эзэлдэг. Тэгэхээр уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ буураад ирэхээр Монгол Улсын төсвийн орлого доголддог. Тиймээс манай ажлын хэсэг маш чухал байгаа юм. Нүүрсний арилжааг манай улс Уул уурхайн биржийн тухай хуулиараа явуулдаг. Бирж дээрээ зараад 3-4 сарын дотор нүүрсээ хүргэдэг байсан. Өнөөдөр манай хилээр гарч байгаа нүүрс өмнө нь зарагдсан нүүрс гэж ойлгож болно. Тэнд үндсэн гацаа үүсэж байгаа.

Манай хамгийн гол нүүрсний экспортыг гаргадаг боомт дээр Хятадын талдаа агуулах нь дүүрчихсэн байна. Тиймээс нүүрс хүлээж авах зайгүй байгаатай холбоотойгоор тээвэрлэх, борлуулах асуудал доголдоод байгаа юм. Мөн нүүрсний үнэ унасантай холбоотойгоор Уул уурхайн биржийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлага үүссэн. Яагаад гэхээр энэ хууль үнэ өсөлттэй үед батлагдсан. Унахаар хэрхэн зохицуулах асуудлыг шийдээгүй байсан учраас биржийн арилжаан дээр гацаа үүсэж байна. Тиймээс маршаагийн Засгийн газрын хуралдаан дээр Уул уурхайн биржийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах асуудлаа яриад УИХ-д өргөн барина.

Уул уурхайн бирж дээр маш олон удаагийн арилжаа амжилтгүй болоод байна. Үнэ унаад байгаа учраас өнөөдөр худалдаж авсан үнэ нь маргааш дахиад унавал яах вэ гэдэг боломжлолоос болоод арилжаанд орохгүй байна. Тиймээс хуулиараа индексжүүлж өгснөөр тодорхой хугацааны дотор үнийг буулгаж өгөх боломж бүрдүүлнэ.

Энэ жил манай улс 83 сая тонн нүүрсийг 105 ам.доллароор борлуулна гэж төсөвтөө тусгасан. Үнэ унасан учраас экспортлох хэмжээгээ нэмэгдүүлэх шаардлагатай. Ерөнхий сайдын түвшинд болон Хятадын Хөгжил шинэтгэлийн хороотой уулзахдаа Монгол Улсын нүүрсний экспортыг 100 сая тонноос дээш гаргах зорилготой уулзалт, хэлцэл хийгээд явж байна.

Түүнчлэн, Биржийн журамд өөрчлөлт оруулсан. Нүүрсний үнэ өндөр байх үед биржийн хатуу нөхцөлтэй худалдаа хэвийн үргэлжилж байсан бол үнэ буурсан үед үнийн хатуу нөхцөлийг урт хугацаагаар тулгах нь худалдан авагч талд их хэмжээний алдагдал үүсгэж байгаа учраас нүүрсний татан авалтууд гацаж хилийн наана болоод цаанаа хэт их овоолго үүсээ, ачаалал үүссэн. Тиймээс нүүрсний үнэ өссөн үед өсгөж, буурсан үед буулгах үнийн индексийг боловсруулж, журмаа шинэчилсэн. Үүний үр дүнд эхний ээлжинд 1 сая тонн нүүрс худалдан авах захиалга орж ирсэн талаар сайд нар мэдээллээ. Цаашид энэ байдал үргэлжилвэл богино хугацаанд биржийн арилжаа сэргэнэ гэж тооцож байгаа аж.

Sinomine: Ирэх онд литийн үнэ 25 хувиар буурах төлөвтэй

zulaa — Mon, 02 Jan 2023 17:33:30 +0800

XI сарын дунд үед литийн үнэ БНХАУ-д 600 мянган юань хүрч байсан бол сүүлийн таван өдрийн турш уналт үргэлжилж, пүрэв гарагийн байдлаар 522,500 юань болов

Литийн одоогийн өндөр үнэ 2023 онд хадгалагдахгүй гэж БНХАУ-ын цэнэг хураагуурын металл үйлдвэрлэлийн тэргүүлэгчдийн нэг “Sinomine Resource” компани таамаглаж байна.

Хоёр жилийн турш зогсолтгүй өсөж, Илон Маскаас “солиорол”, BYD компаниас “зөвтгөж боломгүй” гэсэн тодорхойлолтыг хүртээд байсан литийн үнэ сүүлийн өдрүүдэд өсөлтийн эрчээ алдаж эхэлсэн нь цахилгаан автомашин үйлдвэрлэгчдэд сэтгэл амрах боломжийг олгожээ. Цаашид нийлүүлэлт нэмэгдэж, лити үйлдвэрлэгчдийн ер бусын өндөр маржинийг багасгаснаар үнийн энэхүү бууралт нь ирэх онд ч үргэлжилнэ хэмээн “Sinomine”-ийн төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга Ван Пинвей мягмар гарагт ярилцлага өгөхдөө өгүүлжээ.

“Литийн үнийн аажим буурах хандлага ирэх онд үргэлжилнэ гэдэгт бид итгэлтэй байна. Хэдий тийм боловч зах зээлд хөрвөх чадвар бага хэвээр байгаа учраас үнэ нь огцом унахгүй” гэж тэрбээр нэмж дурдсан байна. Түүний тооцоолсноор 2023 онд литийн үнэ одоогийнхоос 25 хувиар бага буюу тонн нь 400 мянган юань ($57,443) болох аж.

Цахилгаан автомашины зах зээлийн хурдацтай тэлэлт нийлүүлэлтийг шавхсанаар литийн үнэ БНХАУ-ын зах зээлд оны эхэн үеэс даруй хоёр дахин өссөн нь худалдан авагчдад дарамт учруулж, цэнэг хураагуурын өртөг “BloombergNEF”-ийн тайлан гарч эхэлснээс хойш жилийн дүнгээрээ анх удаа нэмэгдэхэд хүргэсэн юм.

“Asian Metal”-ийн тайлангаас үзвэл 11 дүгээр сарын дунд үед литийн үнэ БНХАУ-д 600 мянган юань хүрч байсан бол сүүлийн таван өдрийн турш уналт үргэлжилж, пүрэв гарагийн байдлаар 522 мянга 500 юань болжээ.

“Sinomine”-ээс бусад компаниудын төсөөлөлд ч литийн үнэ одоогийн түвшиндээ хадгалагдахааргүй байгаа аж. Уурхайнуудын нийлүүлэлт өссөнөөр ирэх онд зах зээлд илүүдэл үүсэж, үнэ сулрах төлөвтэйг байгааг "BYD" компанийн Дэд Ерөнхийлөгч Стелла Ли онцолж байв. Мөн цахилгаан автомашинд чиглэсэн БНХАУ-ын төрийн хөнгөлөлт урамшуулал дуусгавар болохоос гадна цар тахлын нөхцөл байдал, дэлхийн эдийн засгийн төлөв тодорхойгүй байгаа нь ийм төсөөлөл гарахад нөлөөлжээ.

https://bloombergtv.mn/news/g1102

Цахилгаан, нүүрсний тээвэрлэлтийг бүрэн баталгаажуулна

zulaa — Wed, 02 Nov 2022 19:08:51 +0800

Хятадын төмөр замын Шэньян товчоо групп нь эрчим хүчний нүүрсний тээвэрлэлтийг чухалчлан үзэж, тээвэрлэлтийн гол үүргийг бүрэн гүйцэтгэж, аж ахуйн нэгжийн хэрэгцээг хангах зарчмыг баримтлан, бүрэн ачаалалтай, гол баталгаатай тээврийн зохион байгуулалтыг оновчтой болгож байгаа төдийгүй ногоон сувгийг нээж, бүс нутагтай хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлэн, эрчим хүчний нүүрсний хангамжийг хангахад дотоодын нүүрсний уурхай, цахилгаан станц хоорондын нягт харилцаа холбоо, зохицуулалтыг хангаж байна.

Найруулагч:	Д.МӨЧИР
Эх сурвалж:	Ардын Сайт

900 тонны хайрцаг дам нурууг амжилттай босголоо

zulaa — Sat, 29 Oct 2022 21:46:34 +0800

“Гурвансайхан” компани Чех улсын компанитай хамтран уул бүс нутагт олборлолтын үйл ажиллагаа явуулахаар завдан байна

zulaa — Fri, 19 Aug 2022 16:53:32 +0800

Дундговь аймгийн Өлзийт сумын Буянт багийн төвөөс хойш арав хүрэхгүй км-т орших энэ нутагт хөрсөн дорхи ураны баялаг ордыг гучаад жилийн өмнө илрүүлснээс “Хайрханы” гэх энэ орд нэлээд уудам нутгийг хамран буй нь олны анхааралд өртөж эхэлсэн билээ. Уул ордыг хайгуул хийх зөвшөөрөл авсан Монголын “Гурвансайхан” компани одоо Чех улсын компанитай хамтран уул бүс нутагт олборлолтын үйл ажиллагаа явуулахаар завдаж байна.

Энэ стратегийн ордод хайгуул, олборлолт хийх зөвшөөрлийн түүхийг сонсвол, Орос, Америк, Чех улсад дамжин зарагдаж ирсэн нь Монгол улсын одоо мөрдөж буй хууль тогтоомжид нийцэхгүй байгаа юм. Уран гэх химийн элемент ямар хор хөнөөлтэй билээ. Түүнийг эдийн засгийн үр ашиг талаас авч үзвэл атомын цахилгаан станцын, хүн төрөлхтөнд заналхийсэн аюул талаасаа бол цөмийн зэвсгийн үндсэн түүхий эд гэдэгтэй маргах хүн байхгүй биз. Харин энэ нутагт үе залгамжлан нутаглаж ирсэн хүн ардын эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрх зөрчигдөж ундны ус, бэлчээр нутаг хордсоноос мал сүрэг олон цөөнөөр өвчилж үхэх, хүн амын доторхи өвчлөлд хорт хавдрын тохиолдол нэмэгдсээр байна гэсэн нутгийн иргэдийн хардлагыг буруутгах аргагүй юм.

Аль 1994 онд энэ талбайд ураны хайгуулын зөвшөөрөл олгогдсон цагаас нутгийн иргэд эсэргүүцсээр хор хөнөөл захаасаа мэдрэгдээд ирснийг хорь гаруй жил ярьж, эсэргүүцэж төр, засгийн байгууллагад удаа дараа албан бичиг, хэдэн зуун иргэнийн гарын үсэгтэй шаардлага явуулж уламжилсан ч тусыг эс олж бүр ч ашиглалтын зөвшөөрлөө авч амжсан төдийгүй, кемпдээ ажиллагсдын хэдэн арван гэр барьж ажилчдаа элсүүлэн одоо энд арван өрөмдлөг зэрэг хийн уран олборлолт үндсэндээ эхлэх нь тов тодорхой болжээ. Өрөмлөгийн өрмийн хошууг хөргөх технологийн ус хангамжийн гүний худгийг зөвшөөрөлгүй гаргасан бөгөөд технологийн ашигласан усны урсацаас хонь мал ундаалан зарим нь хордож үхээд эхэлчихэж.

Нутгийн иргэд “Цацрагт хордсон мал хоол унднаас гарч арваад хоноод үхдэг, ийнхүү хордсон малын сэг зэмийг махчин шувууд цуглаж идэхгүй, бүр ойртдогчгүй” хэмээн нотлон ярьж байна. Манай сурвалжлах баг Дундговь аймгийн Өлзийт суманд болоод байгаа "Гурван сайхан" ХХК болон иргэдийн дундах зөрчилдөөн ямархуу байр байдалтай байгааг газар дээрээс нь мэдээллээ. Биднийг очиход Дундговь аймгийн Засаг дарга Ц.Мөнхбат Захирамжаар ИТХ-ын дарга С.Од-Эрдэнээр ахлуулсан ажлын хэсэг томилогдон тухайн газарт хяналт шалгалтын үйл ажиллагаа эхлүүлэн мөн иргэдтэй санал бодлоо солилцсон юм.

Энэхүү бүс нутагт Уран олборлохыг эсэргүүцэн олон жил ажиллаж байгаа “Хөрх булаг” ХХК-ий захирал Нэргүйн Батбаяр, Өлзийт сумын Засаг дарга Б.Гасрандорж нар энэхүү тэмцлээ аль болох хуулийн хүрээнд явуулж Төр, Засагт үг, шаардлагаа соёлтойгоор хүргэн үр дүнд хүргэхийг малчдад анхаарууллаа. Тэмцэлд оролцогч малчид УИХ, Засгийн газарт хүргэх “Шаардлага”-д гарын үсгээ зурж илгээсний зэрэгцээ Улаанбаатар хотод хийх Хэвлэлийн хуралд оролцох төлөөллүүдийг сонголоо.

WWW.BOLOD.MN

“Бадрах энержи” ХХК-тай нийлж иргэдээ туршилтанд оруулж байгаа төрдөө малчид гомдолтой байна

khulan — Tue, 16 Aug 2022 18:38:40 +0800

Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын экологийн асуудал сүүлийн жилүүдэд эрс доройтож, мал амьтны гаж төрөлт, үхэл хорогдол эрс ихсэж байсан бол эцэстээ ард иргэдийн эрүүл мэндэд ноцтой хор хохирол учрах болжээ. Үүнийг нутгийн иргэд Бадрах энержи ХХК-ийн уран олборлолтын үйл ажиллагаатай холбон ярьдаг юм. Яг л ураны хор хохирлоос үүдсэн гамшгийг харуулсан баримтат кино, нэвтрүүлэг дээр гардаг шиг зүйл бидэнд тохиолдож байна гэж нутгийнхан учирлаж яриад олон жилийн нүүрийг үзсэн байдаг.

Гэвч тэдний нөхцөл байдлыг нүдээр үзэх байтугай зовлонг тоож сонсох албан тушаалтан, эрх баригчид ч олддоггүй гэнэ. Малчдын гомдлын сургаар “Бадрах энержи” ХХК дээр очиж баахан ажилласан “нэр зүүгээд” буцдаг бололтой. Дүр эсгэсэн хяналт шалгалтын дүн бүрхэг гарах нь тодорхой. Ийм дүр зурагтайгаар олон жилийг үдсэн улаанбадрахчуудад уранаас өөр хардах зүйл байхгүй. Тиймээс тэд гадныхантай нийлж иргэдээ туршилтанд оруулж байна гэсэн гомдлыг төр засагтаа дайж байна.

Учир нь ураныг олборлож, газрын хөрснөөс ялгаж эхэлсэн нөхцөлд аюултай болж эхэлдэг бөгөөд өөрөө хүнд металл ихтэй чулуулаг газар ихээр тааралддаг учраас уран олборлож эхэлсэн цагт уран нь биш юм аа гэхэд, бусад хүнд металлууд нь орчин тойронд хор хөнөөл үзүүлж эхэлдэг. Мөн уран олборлолтын явцад газрын гүнд олборлолт явуулж байгаа тохиолдолд гүний ус хордож, ил уурхайн олборлолт бол хортой тоосонцор болон тархах аюул маш өндөр байдаг. Уран олборлолтын үед хамгийн ихээр хордож, хамгийн ихээр хохирдог нь жирэмсэн эхчүүд ба нярай хүүхдүүд гэх мэт олон улсын олон талын мэдээллүүд байна.

Эрдэмтдийн анх тооцоолсноор Монгол Улсын газрын дор 1.5 сая орчим тонн ураны нөөц байгаа хэмээн таамаг дэвшүүлсэн байдаг аж. Нийт ураны нөөцөөр тооцвол 70.8 их наяд ам.доллар олох боломжтой, цаашид дэлхийд ураны ханш өсөх тусам энэхүү ашиг нэмэгдэнэ гэж тооцоолсон гэдэг. Тэгвэл ашгаас гадна эрсдлийг хэрхэн тооцсон бэ? Ялангуяа хүний эрүүл мэнд, амь настай холбоотой эрсдлийн талаарх судалгаа, мэдээлэл, баримт байгаа бол нутгийн иргэдэд яагаад тайлбарлаж танилцуулдаггүй, тэдэнтэй бүр нүүр тулахыг ч хүсдэггүй юм бэ? Уран малчдын амьдралд нөлөөлөөгүй гэдгийг яагаад нотолж, зоригтой дуугарч чадахгүй байна вэ?

Арева компанийн 40 жилийн турш уран олборлолт явуулж буй Нигер улсын туршлагаас үзэхэд, тус улсад хамгийн ихээр түгсэн хүүхдийн өвчин эмгэг нь удамшлын гаж төрөлт, цус багадалт, төрөл бүрийн хорт хавдар болон амьсгалын замын архаг өвчин байдаг бөгөөд үүнийг уран олборлолттой холбож үздэг байна.

Тэгвэл манайд ч үүний эхлэл байж мэдэх үйл явдал болоод байна. Цувралын өмнөх хэсгүүдэд бид ундны ус, мал амьтан, эрүүл мэндийн байгууллага зэрэг асуудлыг хөндсөн. Харин энэ удаад уран урагт нөлөөлсөн байж болзошгүй асуудлыг онцоллоо. Хэвлий дэх үрд нь тохиолдсон хүнд асуудал бэрхшээлийг өөрийн биеэр мэдэрч яваа залуу малчин бүсгүйн яриаг товч тоймлон хүргэж байна.

Цуврал№8

Эх сурвалж: BOLOD.MN

Дэлхийд зэсээс илүү нүүрсний төсөл эрчимтэй хэрэгжиж байна

zulaa — Fri, 12 Aug 2022 19:03:33 +0800

“Industrial Info Resources”-ийн шинэ мэдээллээс харахад одоогоор дэлхий даяар нийт 443 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалтын өртөг бүхий 4790 уул уурхайн түүхий эд боловсруулах, цэвэршүүлэх зэрэг төсөл хэрэгжиж байгаа аж. Цаашид 10586 төсөл идэвхтэй төлөвлөлт, инженерчлэлийн шатанд байгаа бөгөөд нийтдээ 1.11 их наяд ам.долларын өртөгтэй байна.

“Industrial Info Resources”-ийн судалгааны дэд захирал Жо Говрео тахлын улмаас хойшлогдсон төслүүдийг дахин эхлүүлж байгаа тул хэрэгжих төслийн тоо өмнөх оны мөн үеэс найман хувиар өссөн аж.

ЗЭСИЙН 708 ТӨСӨЛ ХЭРЭГЖИНЭ

Салхийг ашиглан нэг МВт эрчим хүч үйлдвэрлэхийн тулд ойролцоогоор 8.2 тонн зэс шаардлагатай. Нүүрсний хувьд 882 кг хэрэгтэй.

Нэгэн судалгаагаар 2050 он гэхэд нүүрсний хэрэглээг 0-д хүрэхийн тулд одоогийн зах зээл дээр 19 сая тонн зэс нэмж нийлүүлэх шаардлагатай байна. Энэ нь дэлхийн хамгийн том зэсийн уурхай болох “La Escondida” шиг уурхайг жил бүр ашиглалтад оруулах шаардлагатай аж. IIR нь дэлхий даяар 2022/2023 онд эхлэх зэсийн 708 идэвхтэй төсөл байгааг онцолжээ.

Эдгээр төслийн нийлбэр дүн 68.5 тэрбум ам.доллар. Дэлхийн хамгийн том зэс үйлдвэрлэгч, нөөц эзэмшигч Чили 18.3 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий 123 төслөөрөө тэргүүлж байгаа бол Хятад улс 13 тэрбум ам.долларын өртөгтэй 119 төсөл, Орос 24 шинэ зэсийн төсөлд 12.7 тэрбум ам.доллар зарцуулж байгаагаараа тэргүүлж байна. Үүний эсрэгээр, АНУ 3.8 тэрбум ам.доллар зарцуулж байгаа бол Канадын зэсийн шинэ үйлдвэрүүдэд зарцуулсан зардал нь Иран, Вьетнамын араас буюу 484 сая ам.доллароор бага байна.

НҮҮРСНИЙ 1863 ТӨСӨЛ ХЭРЭГЖИЖ БАЙНА

Зэсээс ялгаатай нь дэлхий даяар нүүрсний 80.8 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий 1863 төсөл хэрэгжиж байна. Говреау хэлэхдээ, эрчим хүч үйлдвэрлэх, ган үйлдвэрлэх эрэлт нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор нүүрсний хэрэглээ, үйлдвэрлэл өнгөрсөн жил өссөн байна. Металлургийн нүүрсний хэрэглээ энэ онд дахин өсөх төлөвтэй байна. Азийн орнууд ч гэсэн нүүрсний олборлолтод хөрөнгө оруулалтаа нэмэгдүүлж байгаа бөгөөд Европ, АНУ-аас ялгаатай нь ашиглалтад орсноосоо илүү олон нүүрсээр ажилладаг үйлдвэрүүд баригдаж байна.

Хятад улс эрчим хүчнийхээ 65 хувийг нүүрснээс авдаг, асар их нөөцтэй бөгөөд их хэмжээний эрчим хүч үйлдвэрлэх флотыг хангахын тулд нүүрсний уурхайнуудаа нэгтгэж, автоматжуулахад ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийж байна. Нүүрс олборлолт нь ойрын хугацаанд ихээхэн хөрөнгө оруулалт татахаар байна. Учир нь, хийн үнэ өсөх нь цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэхэд хямд хувилбар болж байна.

Европын холбооны хэд хэдэн улс хийн хэрэглээгээ багасгахын тулд хаагдсан нүүрсний үйлдвэрүүдийнхээ ашиглалтын хугацааг уртасгаж, ашиглалтын хугацаа дууссан үйлдвэрүүдийг дахин нээх эсвэл ажиллах цагийн хязгаарыг нэмэгдүүлж байна.

Гэсэн хэдий ч Европ дэлхийн нүүрсний хэрэглээний дөнгөж тав орчим хувийг бүрдүүлдэг. Байгалийн хийн үнийн өсөлт нь нүүрсний зах зээлд өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлснээр нүүрсний үнэ ээлжлэн өсөж 2021 оны аравдугаар сараас 2022 оны тавдугаар сарын хооронд бүх цаг үеийн дээд цэгтээ хүрэв. Дэлхийн нүүрсний хэрэглээ 2022 онд бага зэрэг нэмэгдэж, бараг 10 жилийн өмнө хүрч байсан дээд хэмжээнд хүрэх төлөвтэй байгаа талаар Олон улсын эрчим хүчний агентлаг (IEA) тайландаа дурджээ.

Эдийн засаг, зах зээлийн өнөөгийн чиг хандлагад үндэслэн, Хятадын эдийн засаг оны хоёрдугаар хагаст хүлээгдэж буй байдлаар сэргэнэ гэж үзвэл дэлхийн нүүрсний хэрэглээ 2022 онд дахин 0.7 хувиар нэмэгдэж, найман тэрбум тоннд хүрнэ гэж ОУЭА-ийн 2022 оны долоодугаар сарын нүүрсний зах зээлийн мэдээнд онцолжээ. Энэ нь дэлхийн хэмжээнд 2013 онд тогтоосон дээд амжилттай давхцах бөгөөд ирэх онд нүүрсний эрэлт улам бүр нэмэгдэж, бүх цаг үеийн дээд хэмжээнд хүрэх төлөвтэй байна.

Ц.ДАВААСАМБУУ

Эх сурвалж: Өглөөний сонин

Улаанбадрахын малыг "алсан" гэх селений стандарт хэмжээг хэн өөрчилсөн бэ?

khulan — Mon, 18 Jul 2022 14:10:09 +0800

Монголын малд селений илүүдэл хордлого гэж урьд өмнө нь хэзээ ч гарч байгаагүй. Харин Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын малчин Б.Норсүрэнгийн малд хийсэн шинжилгээгээр ураны уурхайн нөлөөлөл байгааг илрүүлж, хаягдлын цэгүүдэд байх ёстой хэмжээнээс хүнд металлын хордлого болон цацрагийн хэмжээ өндөр гарсан нь малын үхэлд нөлөөлсөн, селений илүүдэл хордлого байгаа нь илэрсэн гэж 2014 онд Улсын Мал Эмнэлэг Ариун Цэврийн Төв Лабораторийн дэд захирал, Ерөнхий эмч МЭУхааны доктор С.Цэрэнчимэд ярьсан байдаг. Гэвч тухайн дүгнэлтээ Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягт танилцуулаад 3 хонож байтал гэнэт дахин комисс томилж судалгаа хийлгээд селений илүүдэл байна, гэхдээ урантай холбоогүй гэсэн мэдээлэл гаргаж байжээ. “Ер нь эрүүл мэндийн гол индикатор нь мал” гэж С.Цэрэнчимэд доктор хэлсэн байдаг.

Б.Норсүрэн малчны 20 тугал 2012 онд эмнэлзүйн тодорхой шинж тэмдэггүйгээр үрэгдсэн, түүнээс хойш улаанбадрахчуудын мал олноороо зулбах, зулбан төл гарах болсон гэх зэргээр малын өвчлөл, хорогдол эрс ихэсчээ. Улмаар тухайн үед “Бадрах-Энержи” компанийн “Хил хязгааргүй мал эмнэлэг” малаас дээж авч аймгийн мал эмнэлэгт өгч хэсэг хугацаанд дарж байгаад эцэст нь шаардлага хангахгүй байна гэх шалтгаанаар устгалд оруулж мөн л малын өвчлөлийн шалтгааныг тогтоож чадаагүй гэнэ.

Энэ мэтчилэн малчдад хардлага төрүүлэх олон шалтгаан байдгийг хэлж байна. Байгаль орчинд халтай, тодруулбал маш их хэмжээний загийг үгүй хийж ажиллагаагаа эхлүүлсэн гэх уран олборлох төслийг малчид эрс эсэргүүцэж ирсэн бөгөөд усны хомсдолд орсон говь нутгийн амьтад, тэр дундаа идэш тэжээлээс болж Улаан номонд орсон тэмээ ч устах аюул нүүрлэхийг үгүйсгэх аргагүй хэмээн тэд халаглаж сууна.

Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд “Бадрах-Энержи” ХХК-иас эдийн засгийн дэмжлэг болгож нутаг оронд нь 1.2 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг хийсэн гэх боловч энэ мөнгөний багахан хэсгээр сумын төвд барилгын засварын ажил хийгдсэнээс өөр нүдэнд үзэгдэж, гарт баригдах зүйл хийгээгүй хэмээн нутгийн иргэд ярьж байсан юм.

Селен гэдэг элемент нь хүн, амьтны биед маш бага хэмжээгээр хэрэгтэй боловч өчүүхэн төдий ихдэхэд хор, багасвал аюултай болдгийг нэгэн судлаач тайлбарласан байдаг юм. Тэгвэл дээр дурьдсан шинжилгээгээр селений хэмжээ их гарсан гэдэг нь ураны давхарга гүний усны судлын доор байрладаг тул уран олборлотын явцад гүний ус хордсон байх өндөр магадлалтай аж.

Дорноговийн ураны орд нь геологийн талаасаа “Roll Front” гэх ангилалд багтдаг бөгөөд ийм ордын ураны хүдэр нь Ferroselit (FeSe2), Cелен (Se) зэрэг селений нэгдлүүдтэй хамт байдаг юм байна.

Эх сурвалж: bolod.mn

"Улаанбадрахын усны сөрөг нөлөөгөөр ураг эндэх, ургийн гажигтай хүүхэд төрөх болсон"

khulan — Thu, 07 Jul 2022 19:44:30 +0800

Дорноговь аймгийн нутагт уран олборлож эхэлснээс болж ургийн гажигтай хүүхдүүд төрж буй талаар яг гурван жилийн өмнө иргэний нийгмийн байгууллагууд хамтран мэдээлэл хийж байв. Тэдний хэлснээр 2012 оноос эхэлж Дорноговь аймгийн Улаанбадрах суманд гажигтай төл гарч эхэлсэн бол яваандаа энэ нь малчин эмэгтэйчүүдэд нөлөөлж ургийн эндэгдэл, ургийн гажигтай төрөлт бий болжээ. Тухайлбал, нэг голын дөрвөн эмэгтэйн жишээг дурдаж болно. Мөн малчин Г.Ариунболдын охины хоёр ихэр ураг хэвлийдээ амьгүй болж байсан. Харин дараа нь ургийн гажигтай хүүхэд төрсөн бөгөөд бяцхан үр нь өнөөдөр хоёр дахь хагалгаандаа орохоор эцэг эхтэйгээ Улаанбаатарт ирээд байгаа юм. Энэ бол “Бадрах-Энержи” компанийн хэрэгжүүлж буй төсөл, ураны нөлөөлөл байх өндөр магадлалтай гэж нутгийн иргэд үздэг юм билээ. Хэрэв үүнд уран буруугүй бол түүнийг нотлох шаардлагатай. Улаанбадрах сумын малчид, иргэд нутаг оронд нь хэрэгжиж буй ураны төсөл хүн, малын ургийн гажигтай холбоогүй юм бол түүнийг нотлох нотолгоог л шаардаж байна.

2020 онд Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнийн тушаалаар байгуулагдан ажилласан ажлын хэсгийн дүгнэлтээр тухайн бүс нутгийн худгийн 90 хувьд нь хүнцлийн агууламж зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс их байжээ. /Хүнцлийн тухай ЭНД дарж үзнэ үү/ Гэхдээ энэ бол урантай холбоогүй гэж тайлбар хийсэн байдаг. Тэгвэл тэдгээр бохирдуулагч элементүүд хаанаас эх үүсвэртэй юм бэ гэдгийг баталгаажуулсан баримттай тайлбар алга. Тиймээс энэ асуудлыг эцэслэж төрөөс дорвитой арга хэмжээ авахгүй бол малчид тэмцлийн хурц хэлбэрт шилжихэд бэлэн гэдгээ мэдэгдээд байгаа юм.

Цуврал №6

Үргэлжлэл бий...

Эх сурвалж: bolod.mn